Te koop: unieke auto van Maus Gatsonides

Maus Gatsonides (1911-1998) was een legende. Hij won de Rallye Monte Carlo. Hij vond de flitspaal uit. Ook bouwde Gatsonides zijn eigen auto's. Van die zeer zeldzame auto's staat er nu een te koop: de Gatso 1500 Sport, ook wel bekend als Platje. Aantal gebouwde exemplaren: één.

Maus Gatsonides werd in 1911 geboren op Java. Al in zijn jonge jaren kwam Gatsonides naar Nederland, waar hij jachtvlieger bij de luchtmacht wilde worden. Omdat hij een vingerkootje miste, ging dit niet door - al viel het de keuringsartsen pas op toen Gatsonides zijn handtekening onder het keuringsrapport moest zetten.
Met de erfenis van zijn grootouders begon hij enige tijd later een autobedrijf. Door dit bedrijf, gevestigd in Heemstede, raakte hij zelf actief betrokken bij de autosport. Zijn eerste overwinning in de autosport wist hij te behalen door een list. Hij startte als laatste in een wedstrijd waarvan het parcours was uitgezet met behulp van lege olieblikken. Gatsonides had namelijk berekend dat hij zou winnen als hij volgas rechtdoor zou gaan. Met de straftijd voor het raken van de olieblikken zou hij dan nog steeds de snelste zijn. Gatsonides won de wedstrijd, zijn concurrenten in verbijstering achterlatend.
Ook in de Rallye Monte Carlo en Luik-Rome-Luik wist Gatsonides voor de Tweede Wereldoorlog opvallende resultaten neer te zetten.

Kwik

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog bouwde Gatsonides ook zijn eerste eigen auto: Kwik. In een oude schuur in Haarlem bouwde hij zijn eigen auto op basis van een Ford Mercury met 3,9 liter V8-motor. De auto was precies op tijd af voor de allereerste Prijs van Zandvoort, die op 3 juni 1939 op het stratencircuit verreden werd.
De carrière van Kwik begon matig: in de eerste race werd de koppakking opgeblazen. In Luik-Rome-Luik werd echter een 14e plaats behaald. Overigens reed Gatsonides niet alleen serieuze wedstrijden met zijn zelfbouw-auto. Zo won hij in januari 1940 een autoski-wedstrijd op de boulevard van Zandvoort. Dat was een wedstrijd waarbij je op ski’s door de sneeuw werd getrokken door een auto. Gatsonides wilde winnen en deed dat ook, ook al passeerde zijn skiënde vriend Ernst van Hasselt de finish op zijn buik.

Na WOII snel weer actief in autosport

Niet lang daarna brak de oorlog uit. Een stevige kink in de kabel voor de plannen van Gatsonides, die immers zijn eigen auto’s wilde bouwen. Gatsonides zelf noemde het ‘grauwe jaren, waarin ons hoofd meestal naar andere dingen zou staan dan naar de sport van ons hart’.
Na de oorlog is Gatsonides echter al snel weer actief in de autosport. Ook het bouwen van auto’s wordt weer opgepakt. In eerste instantie gebeurt dat onder de naam Gatford, een samentrekking van Gatsonides en Ford, want daar waren de auto’s op gebaseerd. Ford vond die naam echter te veel lijken op Matford, een naam die het merk zelf gebruikte. De Gatfords werden daarom omgedoopt tot Gatso.

Platje zet eerste ronderecord Zandvoort

Naast de V8-modellen die op Fords waren gebaseerd, wilde Gatsonides echter ook wel eens een kleiner en lichter model bouwen. Gatsonides vertelt hierover in het boek ‘Rallyes en Races’, de biografie die W.L. Brugsma schreef onder het pseudoniem Willem Leonard.
Gatsonides: “Wij hadden inmiddels met de Gatso’s ook niet stilgezeten zo was er naast het 4 liter-model het prototype ontwikkeld van een anderhalve liter op een zeer sterk gewijzigd Fiat zespitterchassis met een hele mooie aluminium stroomlijncarrosserie, die door Jan Apetz was ontworpen.’
In de zomer van 1949 was de auto klaar, hoewel er nog steeds verder aan gesleuteld en ontwikkeld werd. Dat moest ook wel. “Bij de training bleek de anderhalve liter een hardnekkig zorgenkind. Het zonderlinge was dat hij alleen koud topprestaties wenste te leveren en zodra de motor werkelijk warm werd, terughoudende neigingen kreeg.”
Gatsonides wilde de auto echter gaan inzetten in races. In juli 1949 was het nieuwe circuit van Zandvoort klaar. Het oude stratencircuit was vervangen door een permanent circuit. Ondanks de problemen wist Platje toch de snelste ronde van de dag neer te zetten bij de openingsrace van het nieuwe circuit. De snelste ronde werd afgelegd met een gemiddelde snelheid van 112 kilometer per uur.

Verkocht voor 750 gulden

Door alle aandacht die naar de autosport ging, verwaarloosde Gatsonides zijn autobedrijf. Een faillissement was onvermijdelijk. Dat was ook het moment waarop Gatsonides zijn auto’s kwijtraakte, waaronder Platje. De curator verkocht Platje in 1951 aan de hoogste bieder voor 750 gulden.

Gatsonides zelf ging na zijn faillissement overigens niet bij de pakken neerzitten. Zo won hij in 1953 de Rallye Monte Carlo. Een andere reden waarom Gatsonides er later weer helemaal boven wist te komen, was door de uitvinding van de flitspaal. Vanaf het eind van de jaren ’50 hield Gatsonides zich bezig met het vinden van nieuwe manieren voor zo exact mogelijke snelheidsmetingen.

Van de auto’s die Gatsonides bouwde, zijn er maar weinig bewaard gebleven. Er zijn twee exemplaren bekend. De ene is Kwik, de allereerste Gatso die in 1939 gebouwd werd. Het andere exemplaar is Platje, de auto die voor het eerst in actie kwam bij de opening van het circuit van Zandvoort.

Sinds 1974 is de auto in bezit geweest van Joop Bruggeman. Hij vond Platje terug en restaureerde de auto totaal. Bruggeman kocht de bijzondere Nederlandse auto in 1974, maar de restauratie was pas in 1991 klaar. Bruggemans bedoeling was destijds om samen met Gatsonides de Mille Miglia te rijden, maar dat is er niet van gekomen. Enerzijds omdat het teveel gevraagd was om de auto daarvoor op tijd af te hebben, anderzijds omdat Bruggeman en Gatsonides het ook niet altijd eens waren.

Breng deze auto naar een museum

De bijzondere Gatso staat te koop bij The Gallery in Brummen. Al geruime tijd, wat wellicht te maken heeft met de prijs. Met een prijskaartje van bijna anderhalve ton is Platje op zijn minst stevig geprijsd te noemen. Hoewel de klassiekerspecialisten waar we informeerden stuk voor stuk van hun stoel vielen van de vraagprijs, is die prijs niet belangrijk. Te duur of te goedkoop is bij zo’n unieke auto niet de vraag waar het om draait. De vraag is of deze auto te koop hoort te staan. Wat ons betreft niet. Deze auto verdient het niet om weg te kwijnen in een autoshowroom, deze auto hoort een mooie plaats in een museum te krijgen, zoals bijvoorbeeld de Louwman Collection. Een ereplaats op het circuit van Zandvoort zou ook bepaald niet misstaan.

Bronnen:
Rallyes en Races. Gatsonides' avonturen (Willem Leonard)
Gatso History

6